Drum Beat means SIVAMANI

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmailby feather

 

शिवमणी

Drum Beat means SIVAMANI

आयुष्याला जर ‘जीवनगाण’ म्हटलं, तर त्यात आपले शब्द, इतरांचे सूर आणि नशिबाचा ताल यांची गुंफण अगदी चपखल व्हायला पाहिजे. यापैकी शब्द आपले आपण ठरवतो, सूर कुणाशी जुळवायचे, ते देखील आपण ठरवू शकतो, मात्र ‘ताल’ हा विषय सर्वस्वी नियतीच्या हाती असतो. म्हणूनच नशीब लिहिण्याची आणि ते बदलवण्याची सर्वोच्च शक्ती जवळ असणारया महादेवाने स्वत:जवळ डमरू हे तालवाद्य ठेवलं असावं.

आनंदम शिवमणीच्या नशिबाची गाठ याच महादेवाने याच तालवाद्याशी कायमची बांधून ठेवली आहे. मुळात तालवाद्यापेक्षा शिवमणीची गाठ ‘ताल’ या संकल्पनेशीच बांधली आहे, असं म्हणावं लागेल. कारण शिवमणीला वाजवण्यासाठी अमूक एक वाद्यच लागते, असे काही नाही. ड्रम, डमरू, तबला, ढोल आणि ढोलकीच नव्हे, तर पावभाजीचा तवा, कढई, पाण्याची बादली, काचेची बाटली, ताट, वाटी, चमचा आणि जे वाटेल ते… शिवमणी दगडातही ताल शोधू शकतो आणि विटेतूनही बिटस काढू शकतो.

गेल्या ३५ वर्षाच्या त्याच्या तालयात्रेने या अवलिया कलावंताला भारतातील प्रथम क्रमांकाचा आणि जगातील पहिल्या पाच ड्रमर्सपैकी एक ड्रमर बनवले आहे. १९५९ साली जन्मलेल्या आणि वयाच्या १४ व्या वर्षापासून तालवाद्यांची संगत करत आलेल्या शिवमणीचे वादक म्हणून करिअर जरी ३५ वर्षाच्या आसपास असले तरीही त्याला लाभलेली तालपरंपरा मात्र शंभर वर्षाहून जुनी आहे. शिवमणीचे वडील एस. एम. आनंदन हे दक्षिण भारतातील गाजलेले ड्रमर. तामीळ चित्रसृष्टीत त्यांचा चांगलाच दबदबा होता. घराण्यातच मुळात संगीतची परंपरा. संगीताबरोबरच वैदिक शास्त्री घर असल्यामुळे वेदमंत्र आणि संस्कृत श्लोकांचे संस्कारही शिवमणीवर लहानपणापासूनच झाले. अगदी लहान असतांनाच, तो शंख वाजवायला शिकला. वडिलांना ड्रम वाजवताना पाहून त्याने अनेकदा ड्रम वाजवण्याचा हट्ट धरला. मात्र तेव्हा त्याला तुटकी स्टीक आणि फुटका कोंगो या व्यतिरिक्त काहीही मिळालं नाही. अनेक महिने लाकडाच्या एका स्टुलवर ठकठक करत घालवल्यावर त्याला पारंपरिक कर्नाटक संगीताचे धडे देण्यास सुरुवात झाली. वयाच्या सहाव्या वर्षी पहिल्यांदा ड्रमवर ताल धरला आणि अकराव्या वर्षी पहिल्यांदा रंगमंचावर कला सादर केली. यानंतर ड्रमच्या स्टिक्स सोडल्या पेन, पेन्सिल, पुस्तक किवा इतर नादरहित गोष्टी काही त्याने फारशा हाताळल्या नाहीत. शालेय शिक्षणात त्याला अगदीच पासिगपुरता रस होता.

शिवमणीचे दहावी बोर्डाचे पेपर सुरू असताना, त्याचे वडील सिगापूरच्या एका कार्यक्रमात ड्रम वाजवणार होते. या कार्यक्रमात त्यांच्याबरोबर सोबत करण्यासाठी म्हणुन त्यांनी वेळेवर शिवमणीला बोलावणं धाडलं. तो तडक सिगापूरकरडे निघाला. परिक्षा राहिली ती कायमचीच. व्यावसायिक क्षेत्रात ड्रमर म्हणून शिवमणीला पहिली संधी मिळाली ती के. व्ही. महादेवन यांच्याकडे, महोदवन म्हणजेच मामा. हे त्या काळातील तामिळ आणि तेलगु संगीत क्षेत्रातील खूप मोठं नाव होतं. त्यांच्याकडे रेकॉर्डींग करत असतांनाच शिवमणीवर एस. पी. बालसुब्रमण्यम  यांची कृपादृष्टी झाली. बालसुब्रमण्यम तेव्हा हिदी चित्रपटसृष्टीही गाजवत होते. त्यांनी वेळोवेळी शिवमणीला मार्गदर्शन केलं. आजही करत आहेतच.

या वेळी भारतात ड्रमर्सचे एवढे चलन नव्हते. म्हणून मग वडिलांकडून कलेचे धडे घेणारया शिवमणीला आपले आदर्श देशाबाहेर शोधावे लागले. विल्यम कॉबहॅम हे या क्षेत्रातलं त्या काळातलं जॅझ आणि रॉक क्षेत्रातील गाजत असलेलं नाव! शिवमणी त्याचा भक्त झाला. डोक्याला पटका बांधण्याची, भडक रंगीत कपडे घालून, चेहरयावर मोकळेपणाने हसत ड्रम वाजवण्याची त्याची स्टाईल बिली कॉबहॅमच्या प्रभावातूनच आलेली आहे. त्याला ऐकता यावं आणि नव्या संधी मिळाव्या म्हणून शिवमणीने जीवाची मुंबई करायचं ठरवलं.

मुंबईत आल्यावर त्याच्यामधील उपजत कलावंताला नवं आकाशच मिळालं. उस्ताद झाकीर हुसैन पासून, ते लुई बॅन्क्सपर्यंत सगळ्यांबरोबरही त्याने १९९० मध्ये पहिल्यांदा रंगमंचावर कला सादर केली. शिवमणी हे नाव आता चांगलंच गाजायला लागलं. शिवमणीला ड्रम वाजवण्याचं बाळकडू घरातूनच मिळालं असलं आणि दक्षिण भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एस. पी. बालसुब्रमण्य सारख्यांच्या पाठिब्याने त्याचं मुंबईतील स्थानही बरंच प्रबळ झालं असलं, तरीही केवळ या कारणांमुळे त्याची वाटचाल सहज झाली, असं म्हणणं म्हणजे पक्र्युश्यन या क्षेत्रात शिवमणी होण्यासाठी त्याने घेतलेल्या मेहनतीकडे दुर्लक्ष केल्यासारखंच होईल. कर्नाटक संगीताचे घरातून मिळालेले प्राथमिक शिक्षण एवढेच काय ते संचित घेऊन, शिवमणीने आपली तालतपस्या सुरू केली होती. घटम वादक विक्कु विनायकराम, मृदंगवादक टी. के. मूर्ती, कंजीरावादक नागराजन, टी. व्ही. गोपालकृष्णन, कुन्नाकुडी वैज्यनाथन यासारख्या शास्त्रीय संगीताला आयुष्य वाहून घेतलेल्या गुरूंचे शिष्यत्व मिळवण्यासाठीच त्याला खूप धडपड करावी लागली.

मुंबईत दक्षिण भारतीय संगीत क्षेत्रातील लोकांचा एक वेगळा दबदबा आहे. शास्त्रीय संगीताचा प्रचंड अभ्यास, सराव आणि कर्नाटक आणि हिदुस्थानी या शैलींचा संगम ही या कलावंताची वैशिष्ट्ये म्हणावी लागतील. शिवमणीलाही आपले सुरवातीच्या दिवसातील सोबती याच कलावंतांमध्ये मिळाले. ‘श्रद्धा’ या बॅण्डचा तो भाग बनला. एकवार या बॅण्डच्या इतर सहकारयांच्या नावाकडे वळून पाहू या, म्हणजे ‘श्रद्धा’ ची शक्ती आपल्या लक्षात येईल. गिटारवर लॉय मॅडोसा (शंकर-एहशान-लॉयक मधील), मॅडोलीनवर यु. श्रीनिवास (पद्मश्रीसह अनेक पुरस्कार, शिवाय मायकल जॅक्सनसह अल्बम्स) आणि गायक म्हणून हरिहरन आणि शंकर महादेवन (बस नाम ही काफी है) जवळपास तीन दशके तालवाद्यांची तपस्या करून, झाल्यानंतर शिवमणीचे आराध्य भगवान शिव त्याला प्रसन्न झाले. तेव्हा मणिरत्नम यांनी तामिळमध्ये रोजा चित्रपट बनवायला घेतला.

ए. आर. रहमानने या चित्रपटाच्या माध्यमातून चित्रपटसंगीतात पदार्पण केलं. आपली खास ‘चमू’ जमवतांना रहमानच्या लिस्टमध्ये ड्रमर म्हणून शिवमणीशिवाय इतर कुणाचं नाव असतं तरच नवल. रहमानबरोबर शिवमणीची जोडी ही रोजापासून जी जमली ती बॉम्बे, लगान, दिल से, गुरू, ताल ये थेट स्लमडॉग पर्यंत कायम आहे. रहमानच्या वल्र्ड टुरचा शिवमणी हा अविभाज्य घटक असतो. केवळ त्याचा सोलो परफॉर्मन्स ऐकायला येणारे रसिकही काही कमी नाहीत. जगभर रॉक, जॅझ, पॉप आणि संगीताच्या सगळ्याच प्रकारांचे चाहते शिवमणीचेही फॅन्स आहेत.

शिवमणीला मात्र आपली भारतीय, तमिळ ओळख जपण्यातच खरा अभिमान वाटतो. आपल्या सादरीकरणादरम्यान तो मंत्रपठण करतो, नोटेशन्स म्हणून दाखवतो, शंख वाजवतो, ॐकार गाऊन दाखवतो. ‘मातृ देवो भव, पितृ देवो भव, आचार्य देवो भव’ हा त्याचा मंत्र येतील तेवढ्या भाषांमध्ये समजावून सांगतो आणि भारतीय संस्कृती आणि संगीताचं वेगळेपण पटवून देतो. शिवमणीला दक्षिण भारतीय भाषांबरोबरच चांगलं मराठी आणि तुटक हिदी बोलत येतं. संगीत तो लहानणपणी शिकलाय, त्यामुळे गाणारा गळा त्याच्याकडे आहे. शास्त्रीय संगीताबरोबरच हिदी सिनेमाची गाणीही तो गुणगुणत असतो. त्याची आणखी एक खाशियत…. २००९ मध्ये त्याने स्वत:चा पहिला नादवाद्यांचा अल्बम काढला. ‘महालीला’ असं त्याचं नाव. याशिवाय एशिया ईथनिक आणि सिल्क अन् श्रद्धा या त्याच्या दोन बॅण्डसह कार्यक्रम देण्यात तो व्यस्त आहे. या दोन्ही बॅण्डचे वैशिष्ट्य म्हणजे शिवाचे अधिष्ठान! एशिया ईथनिकच्या तर लोगोमध्येच शिवाचा त्रिशूळ आहे.

शिवमणीला भक्ती, संगीत आणि जीवन या गोष्टी एकमेकांच्या सोबती वाटतात. त्याला परंपरांबद्दल नितांत आदर आहे. पारंपरिक वेषभूषा, तामिळ भाषा, याबरोबरच भारतीय संस्कृतीमधील गुरुकुल शिक्षणपद्धतीचा तो समर्थक आहे. लवकरच तो स्वत:चे गुरुकुलही काढणार आहे. शिवाच्या आशिर्वादाने सुरू झालेली शिवमणीची ही वाटचाल, त्याला जगभर गाजत असलेल्या एका वाद्याचा गुरू तर बनवतेच, शिवाय भारतीय संस्कृतीचा वैश्विक राजदूतही बनवते.