Marathi

Teetar meaning in marathi

teetar meaning in marathi

teetar meaning in marathi

teetar meaning in marathi

teetar meaning in marathi
teetar bird in english

titar

teetar bird in hindi

titar in hindi

parrot name in marathi

teetar bird farming in india

teetar bird in gujarati

teetar
teetar bird
teetar butter
teetar bird sound
teetar ki awaz mp3
teetar in english
teetar awaz
teetar bater
teetar bird in marathi
teetar meat
teetar teetar
teetar bird sound mp3
teetar bird meat
teetar bird in english
teetar sound
teetar sound mp3
teetar awaz ringtone
teetar trap
teetar shikar
teetar batair
teetar pakadne ka tarika
teetar animal
teetar audio
teetar animal in english
teetar awaz ringtone download
teetar and bater
teetar awaz mp3 download
teetar aur batair
teetar and bater english name
teetar age
teetar audio download
teetar aur kabootar
teetar app
teetar awaz audio
teetar and chakor
teetar audio sound
teeter apk
teetar all video
teetar and bater in english
teetar bird eggs
teetar bird food
teetar bird information in hindi
teetar bird image
teetar batair farming
teetar bird india
teetar bole
teetar bird trap
teetar bater in english
teetar biryani
teetar bird for sale
teetar chicks
teetar chidiya
teetar calling
teetar cage for sale
teetar catching
teetar chicks for sale
teetar cage
teetar chicks food
teetar cage for sale in lahore
teetar chakri
teetar cage for sale uk
teetar curry
teetar cooking
teetar chicks for sale in lahore
teetar call mp3
teetar cage for sale in west midland
teetar called in english
teetar cage for sale in karachi
teetar curry recipe
teetar chicks for sale in islamabad
teetar dish
teeter definition
teeter dance
teetar download
teeter dex ii
teeter define
teeter def
teeter dex
teeter decompression arch
teeter dictionary
teeter dex ii craigslist
teeter dance tfs
teeter discount code
teeter device
teeter decompression machine
teeter dobsonian
teeter deluxe ez-reach ankle system
teeter dfm inversion table
teeter deals
teeter dimensions
teetar eggs
teetar english
teetar eggs for sale
teetar english meaning
teetar eggs benefits
teetar essay in hindi
teetar eggs for sale uk
teetar essay
teetar english translation
teetar eat
teetar em portugues
irani teetar
ek teetar
teetar bird english name
teetar ki english
teetar bird eating benefits
gora teetar eggs for sale
kala teetar eggs for sale
kala teetar eggs
teetar farming
teetar fight
teetar farming in india
teetar fry
teetar food
teetar for sale olx
teetar for sale in india
teetar farming in karnataka
teetar fry recipe
teetar farming in maharashtra
teetar fight in india
teetar fry masala
teetar fry in bangalore
teetar for sale
teetar for sale in pakistan
teetar for sale gumtree
teetar for sale uk
teetar for sale in karachi
teetar for sale in pakistan olx
teetar for sale in lahore
teetar ghanti
teeter game
teetar gora
matar gravy
gora teetar sound mp3 download
gora teetar ki awaz
gora teetar speaking
gora teetar for sale
gray teetar sound
grey teetar sound mp3
gora teetar ki awaz mp3
gora teetar for sale uk
gora teetar fight
gora teetar calling mp3
gora teetar ringtone
gora teetar voice download
grey teetar
gora teetar video
gora teetar ki awaz download
gora teetar sound download
teetar hd
teetar hunting in india
teetar hunting in pakistan
teetar hunting in sindh
teetar hunting youtube
teetar health benefits
teetar hindi meaning
teetar hindi wikipedia
teeter hang up
teetar hunting dailymotion
teetar hen
hunting teetar
teetar hunting 13
teetar hd wallpapers
harris teeter
home teetar
kala teetar haryana
teetar in marathi
teetar in hindi
teetar image
teetar in english name
teetar in telugu
teetar in tamil
teetar in kannada
teetar in english meaning
teetar in malayalam
teetar in bangalore
teetar in pakistan
teetar in india
teetar in arabic
teetar irani
teetar in bengali
teeth insect
teetar in eng
teetar in uk
tieto pune
teetar jokes
jangli teetar
jungli teetar
jangli teetar ki awaz
jamne teetar bole
jin teetar
junglee teetar
joker teetar
kala teetar jadu
teetar ki jankari
teetar ki shadi me
teetar pakadne ka jaal
naam joker teetar
teetar ki awaz
teetar ke baare mein
teetar ki ringtone
teetar ke baare mein jankari
teetar ke bache
teetar ka baal
teetar ki video
teetar ki kushti
teetar ke ande
teetar ke do aage
teetar ka pinjra
teetar ka shikar video
teetar ki ladai video mai
teetar ka meat
teetar ka anda
teetar ki awaz mein ringtone
teetar kabootar
teetar ki
teetar ki awaz song
teetar ladai
teetar licence
teetar license
teetar larai
teetar laying eggs
star lovers
lakshmi teetar
kala teetar
teetar ki larai
kala teetar license
teetar ki ladai
teetar ki ladai video
kala teetar licence
teetar ki lugai
black teetar licence
teetar ki lari
teetar ki lugaai
kala teetar lahore
teetar ki ladai download
teetar meaning
teetar mp3
teetar mp3 sound
teetar meaning in marathi
teetar meat price
teetar meaning in hindi
teetar masala
teetar meaning in telugu
teetar meat in delhi
teetar mp3 ringtone
teetar mp3 download
teetar meaning in kannada
teetar meat benefits
teetar murgi
teetar meat recipe
teetar masala recipe
teetar mp3 ringtone download
teetar meaning in urdu
teetar movie
teetar name in english
teetar nutrition
teetar nest
teater nor
teetar new
net star
teetar bird name in english
teetar bird name in tamil
teetar par nibandh
kala teetar nuskha
teetar bird name in kannada
teetar bird name in telugu
teetar bird name in marathi
kala teetar name in english
black teetar name in english
teetar bird nutrition
teetar mahal neemrana
teetar par nibandh in hindi
teetar bird name in hindi
teetar bird name
teetar olx
teetar or bater
teetar olx karachi
teeter ocean beach
teetar ob
titan online purchase
teetar online
olx teetar for sale
black teetar olx
teetar bird olx
teetar bird online
kala teetar on youtube
kala teetar on dailymotion
kala teetar of pakistan
kala teetar olx pakistan
essay on teetar bird in hindi
voice of teetar bird
voice of teetar mp3
sound of teetar mp3
teetar palan
teetar photo
teetar price in india
teetar pic
teetar picture
teetar pinjra
teetar pakadne ka aasan tarika
teetar pakshi image
teetar pakshi kaisa hota hai
teetar price
teetar pakshi ke baare mein
teetar panchi ki awaz
teetar pakadne ka upay
teetar pakadne ke upay
teetar pakshi ka aawaj
teetar pakshi
teetar pakshi ka awaz
teetar pakshi awaz
teetar pakshi ki awaz
teetar quail
teetar vs quail
teetar subhan teri qudrat
teetar bird in quran
teetar recipe
teetar ringtone
teetar ringtone audio
teetar ringtone video
teetar riddle
teetar ringtones free download
teetar recipe in hindi
teetar ringtones for mobile phones
teetar ringtone downloading
teetar recipe in urdu
teetar ring
teetar roast
teetar roast recipe
teetar song
teetar sound mp3 free download
teetar sound in india
teetar sound audio
teetar song mp3
teetar speaking
teetar sound ringtone
teetar shikar videos
teetar sound in india mp3 download
teetar sound mp3 download
teetar song download
teetar sounds download
teetar sale
teetar sale in lahore
teetar sale pakistan
teetar sound free download
teetar tone
teetar teetar video
teetar tone mp3 download
teetar teetar ki ladai
teetar teetar ki awaz
teeter totter
teetar tune
teetar types
teetar tone free download
teetar tune download
teetar translation in english
teetar tamil meaning
teetar to english
teetar kabootar teesra answer
kabutar teetar tar
teetar kabutar tar laga
kala teetar tourist place
kala teetar tourist place in haryana
teetar urdu
teetar uk
udta teer
kala teetar uk
teeter hang ups
teetar batair urdu poem
kala teetar ustad
teetar sale uk
teetar sale uk 2017
teetar in usa
kala teetar urdu
ek tha teetar urdu poem
teetar bird in urdu
teetar voice
teetar video
teetar voice mp3
teetar voice ringtone download
teetar voice mp3 download
teetar voice ringtone
teetar voice mp3 free download
teetar voice recording
teetar video download
teetar voice audio download
teetar voice mp3 ringtone
teetar voice free download
teetar voice dailymotion
teetar video mp4 download
teetar video free download
teetar vs chicken
teetar video mp4
teetar wali ringtone
teetar wikipedia
teetar white
teetar wallpaper
teetar wikipedia in hindi
teetar wiki
teeth whistle
teetar word in english
teatr wola
white teetar voice
white teetar sound mp3 download
white teetar for sale
white teetar voice mp3
white teetar ki awaz
white teetar sound mp3
white teetar ki awaz mp3
white teetar for sale in pakistan
white teetar sound download
white teetar voice download
white teetar awaz
aadha teetar xossip
teetar youtube
youtube teetar fight
kala teetar youtube
teetar sound youtube
black teetar youtube
teetar bird youtube
teetar ki awaz youtube
zamane teetar bole
teetar bird video
teetar bird fry
teetar bird photo
teetar bird sound download
teetar bird pic
teetar bird recipe
teetar bird in tamil
teetar bird awaz
teetar bird audio
teetar bird ki awaz
teetar bird in arabic
about teetar bird in hindi wikipedia
about teetar bird in hindi language
about teetar bird
teetar bird benefits
teetar bird baby
teetar bird black
teetar bater bird
teetar bater bird in english
teetar bater bird in telugu
teetar batair birds
teetar bird in bengali
teetar bird in bangalore
teetar bird health benefits
black teetar bird voice
black teetar bird sound
black teetar bird price in pakistan
teetar bird for sale in bangalore
black teetar bird sound dailymotion
black teetar bird price
teetar bird calling
teetar bird cage
teetar bird child
teetar bird cutting
teetar bird called in english
teetar bird can fly
teetar bird chicks
teetar bird details in hindi
teetar bird dish
teetar bird voice download
teetar bird ringtone download
teetar bird song download
teetar bird video download
teetar bird hindi description
teetar bird ringtone mp3 download
teetar bird sound free download
teetar bird meat in delhi
teetar bird voice free download
teetar bird essay in hindi
teetar bird farming
teetar bird for sale in india
teetar bird food in hindi
teetar bird fight
teetar bird for sale uk
teetar bird for sale in karachi
teetar bird feed
teetar bird flying
teetar bird for sale in lahore
teetar bird for sale in hyderabad
teetar bird ringtone free download
can teetar bird fly
teetar bird voice mp3 free download
pakistan bird teetar fight
teetar bird is good for health
teetar bird information in gujarati
teetar bird hindi
teetar bird hunting
teetar bird hd image
teetar bird history
teetar bird in hyderabad
teetar bird wikipedia in hindi
teetar bird in malayalam
teetar bird in telugu
teetar bird in kannada
teetar bird information in marathi
teetar bird in odia
teetar bird information in urdu
teetar bird kannada name
teetar bird farming in karnataka
teetar bird meaning in kannada
kala teetar bird
kala teetar bird sound
teetar bird life
teetar bird mp3
teetar bird meaning in english
teetar bird meat recipes
teetar bird marathi
teetar bird music
teetar bird meat in pune
teetar bird mp3 ringtone
teetar bird meaning
teetar bird meaning in urdu
teetar bird male
teetar bird song mp3
teetar bird sound mp3 free download
teetar bird net
teetar bird name on english
teetar bird price
teetar bird price in india
teetar bird picture
teetar bird price in pakistan
teetar bird pakistan
teetar bird paragraph in hindi
teetar bird in punjabi
teetar bird ringtone
teetar bird ringtone mp3
teetar bird voice ringtone
teetar bird sounds download
teetar bird sound ringtone
teetar bird speaking
indian teetar bird sound
teetar bird tone
teetar bird tune
teetar bird voice
teetar bird voice mp3 download
teetar bird wikipedia
teetar bird wiki
teetar bird weight
white teetar bird
teetar batair awaz
teetar batair ki ladai
teetar batair ki video
teetar batair ki awaz
teetar batair in english
teetar batair sound
teetar batair pakadne ka tarika
teetar batair video
teetar butter videos
bird teetar sound download

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - July 15, 2018 at 12:14 pm

Categories: Marathi   Tags:

Makad ani Manjar story in marathi Makad ani Manjarinchi goshta, Story about greedy monkey and foolish cats

makad ani manjar story in marathi

makad ani manjar story in marathi

Makad ani Manjarinchi goshta, Story about greedy monkey and foolish cats

 

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - July 13, 2018 at 10:54 am

Categories: Marathi   Tags: , ,

Makad ani Magar story in marathi written

makad ani magar story in marathi written

makad ani magar story in marathi written


makad ani magar story in marathi written
makad ani magar story in marathi free download

magar ani makad marathi story

monkey and crocodile story in marathi written

topiwala ani makad story in marathi

makad ani manjar story in marathi

makad ani magar goshta

topiwala ani makad story in marathi written

makad ani magar chi goshta

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - at 10:49 am

Categories: Marathi   Tags:

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

sant namdev essay in marathi

 

sant namdev essay in marathi,
sant namdev chi mahiti,

sant namdev marathi pdf,

sant namdev info in marathi language,

sant namdev abhang,

sant information in marathi,

sant namdev chi mahiti marathi,

sant namdev information in hindi language,

sant namdev abhang in marathi pdf

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - July 8, 2018 at 6:20 pm

Categories: Marathi   Tags: , , , , , , , ,

GAJENDRAGAD (Jagir)

GAJENDRAGAD (Jagir) 

 

VILLAGES: 14 REVENUE:  ACCESSION: 
LOCATION:  Bombay (now Karnataka), Dharwar Dist. DYNASTY:  Ghorpade RELIGION:  Hindu
     

PRESENT RULER:  (Dharwar, Karnataka, India)
PREDECESSORS AND SHORT HISTORY:  Founder of the family was Shri Valabhasinh Cholaraj Ghorpade, the second son of Raja CHOLARAJ GHORPADE of Mudhol. The estate was recognized by the British Government as a saranjam and had been declared by the Bombay High Court in 1868 to be partible, the issue was re-examined in 1891 and the Government passed a Resolution in 1891 stating that “the whole of the Gajendragad estate was a saranjam continuable as hereditary in the fullest sense of the word”. 

  • Shrimant Sardar Bahirojirao Ghorpade Hindurao, Saranjamdar of Gajendragad, married and had issue.
    • Shrimant Sardar Bhujangrao Bahirojirao [Appasaheb] Ghorpade Hindurao (qv)
  • Shrimant Sardar Bhujangrao Bahirojirao [Appasaheb] Ghorpade Hindurao, Saranjamdar of Gajendragad -/1844, recognised by the  British Government as the Saranjamdar of the Gajendragad estate, married and had issue. He died 1844.
    • Shrimant Sardar Daulatrao Bhujangrao Ghorpade Hindurao (qv)
  • Shrimant Sardar Daulatrao I Bhujangrao Ghorpade Hindurao, Saranjamdar of Gajendragad 1844/1864, married and had issue. He died 24th July 1864.
    • Shrimant Sardar Bhujangrao Daulatrao Ghorpade Hindurao (qv)
    • Shrimant Malojirao Daulatrao Ghorpade, he inherited 7 villages as his share of the patrimony; married and had issue.
      • Shrimant Daulatrao III Malojirao Ghorpade, married and had issue.
        • Shrimant Malojirao Daulatrao Ghorpade, married and had issue. He died after 1952.
          • Shrimant Murarrao Malojirao Ghorpade, married and had issue.
            • Shrimant Daulatrao Murarrao Ghorpade, adopted by his uncle (see below).
          • Shrimant Shambhu Malojirao Ghorpade, adopted his nephew, married and had adopted issue.
            • Shrimant Daulatrao Shambu Ghorpade (born as Shrimant Daulatrao Murarrao Ghorpade), adopted by his uncle (see above), married and has issue.
              • Shrimant Shambhusinhrao Daulatrao Ghorpade
          • Shrimant Vijaysinhrao Malojirao Ghorpade, married and had issue.
            • Kumari Sunila Raje Ghorpade, married Shrimant Rane of Sangli.
            • Kumari Harshala Raje Ghorpade
            • Kumari Methila Raje Ghorpade
    • Shrimant Yeshwantrao Daulatrao [alias Annasaheb] Ghorpade, married and had issue.
      • Shrimant Bhujangrao II Yeshwantrao Ghorpade
  • Shrimant Sardar Bhujangrao I Daulatrao Ghorpade Hindurao, Saranjamdar of Gajendragad 1864/1881, married Shrimant Rani Krishnabai, she adopted a relative on 3rd February 1882 who was recognised as the heir in respect of that portion of the estate which lay within the Principality of Kolhapur; the adoption was later recognized by the Bombay Government, regarding  the property in British India, and a resolution was passed on the 26th of April 1882, embodying the  above decision. He died sp 1881.
    • (A) Shrimant Sardar Daulatrao II Bhujangrao Ghorpade Hindurao (qv)
  • Shrimant Sardar Daulatrao II Bhujangrao Ghorpade Hindurao, Saranjamdar of Gajendragad 1881/1931, married and had issue. He died 8th May 1931.
    • Shrimant Sardar Bhujangrao III Daulatrao Ghorpade Hindurao (qv)
    • Shrimant Babasaheb Bahirojirao Daulatrao Ghorpade, married Bai Abayabai, she adopted her nephew, Shrimant Vijaysinhrao Dattajirao on 10th July 1941. He died 14th May 1940.
      • Shrimant Dattajirao Bahirojirao
    • Shrimant Dattajirao Daulatrao Ghorpade, married and had issue.
      • Shrimant Vijaysinhrao Dattajirao Ghorpade, adopted by Bai Abayabai, widow of Shrimant Babasaheb Bahirojirao Ghorpade on 10th July 1941.
  • Shrimant Sardar Bhujangrao III Daulatrao Ghorpade Hindurao, Saranjamdar of Gajendragad 1932/-, he was granted the Saranjam of Gajendragad by order of the Government of Bombay on 7th June 1932. He died after 1952.

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - March 1, 2015 at 4:36 pm

Categories: Marathi   Tags: , , ,

Shreemant Halwai mandal – Ganesh Chaturthi

Pune leads the community

Every year prominent people and celebrities visit the Shreemant Halwai mandal during the 10-day festival and offer gold ornaments. Superstar Amitabh Bachchan and his daughter-in-law Aishwarya Rai have been there, as also Sanjay Dutt.

Ganesh Chaturthi is an occasion when the Lord of Wisdom is believed to bestow his presence on earth for his devotees, and his idols are worshipped in every household. While He may come everywhere on the earth, the elephant-headed god loves to make a special appearance in Pune, which has become synonymous with the 10-day Sarvajanik Ganeshotsav (community Ganesha festival), beginning Ganesh Chaturthi and ending on Anant Chaturdashi of the Hindu month of Bhadrapada.

Pune is the socio-cultural capital of Maharashtra and no wonder it was here that the seeds of the Sarvanajik Ganeshotsav were sown by Lokmanya Tilak over a century ago to arouse the masses against the tyrannical British rule.

Beginning with a handful of mandals, there are now 5000 and more which participate in the festivities.
The celebrations have changed over the years but the exuberance has remained the same, drawing huge crowds from all over the state and outside. Pune’s Ganesha mandals are distinguished for their colourful decorations and lighting, unlike Mumbai, which is known for the height of Ganesha idols.

These decorations are based on mythologies as well as on current issues such as Indo-US nuclear deal. In 1998, some mandals had recreated the Pokharan atomic tests. Sensing the tourism potential of the 10-day Ganeshotsav, the Maharashtra Tourism Development Corporation (MTDC) started organising a ‘Pune Festival’ during the same period, inviting guests from abroad.

Tilak was inspired by the massive Ganeshotsav celebrations organised by Sardar Khasgiwale in Gwalior way back in 1892. The very next year, with the help of well-known social figures of those days like Bhau Rangari, Ganpatrao Ghovedkar, Dagadusheth Halwai and others, he made a beginning of the public festival in Pune.
While Tilak’s aim was to educate the masses, the festival took on some unwanted practices in the past few decades with erection of huge pandals, blaring loudspeakers playing vulgar numbers, extortion of money in the name of vargani (donation) and obscene dancing by youth during immersion procession.

In recent years, there has been a reawakening among the people, and the festival is regaining its old charm and values.

The stalwarts
Pune’s Sarvajanik Ganeshotsav is known for its five stalwarts. These are five most revered Ganesha mandals, which are known for their strict adherence to the true festive spirit. They are Kasba Ganapati mandal, which traditionally holds the first place in the immersion procession since 1894, Tambadi Jogeshwari, Guruji Talim, Tulshibaug and Kesariwada.

The last one was established by Tilak himself at the office of his newspaper Kesri, which played a prominent part during the initial years of the freedom movement. Kasba Ganapati is also Pune city’s Gramdaivat (presiding deity).
By far the most famous of all the Ganesha mandals in Pune, however, is Shreemant Dagadusheth Halwai Ganapati, established in 1893. Shreemant literally means rich or prosperous and true to its name, this Ganapati and the mandal which organises it are the richest in every sense, from the collection of donations to the golden ornaments adorning the idol.

Year after year prominent people and celebrities visit the mandal during the 10-day festival and offer gold ornaments. Superstar Amitabh Bachchan and his daughter-in-law Aishwarya Rai have been there, as also Sanjay Dutt. Almost all chief ministers have made special offerings to the deity.

The mandal was started by Shreemant Dagadusheth Halwai, a local sweetmeat shop owner, who had lost his son the previous year. His spiritual guru asked him to create an idol of Ganesha and worship it as his son. With his contribution and Lokmanya’s blessings, the mandal was established.

Till 1978, the celebrations were simple. The next year, the mandal erected a huge replica of the famous Meenakshi temple. The replica was a grand success and became the highlight of the festival. Since then, the mandal has been erecting replicas of renowned temples and palaces of the country.

This year, the mandal is recreating the replica of famous Akshardhan temple of Delhi (another Akshardham temple is at Gandhinagar, which was the target of terrorist attack in 2003).

The mandal treasurer Shankarrao Suryavanshi said that work on the replica has been going on since past three and half months under the supervision of leading art director M L Kulkarni aided by 40 skilled artists. It will be inaugurated by Maharashtra’s cooperation minister Patangrao Kadam.

The money for such extravagance comes from donations given by devotees at the mandal site itself, as well from the sale of coconuts offered to the deity. In fact, what distinguishes this mandal is the number of coconut offerings. The mandal earns crores out of sale of these coconuts alone.

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - at 4:29 pm

Categories: Marathi   Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Action stunts not easy says – Rohit Shetty

अ‍ॅक्शन स्टंट सोपे नसतात बॉस..

‘चित्रपट म्हणजे पोट धरून हसायला लावणे किंवा थरारक अ‍ॅक्शन’ असे दोनच प्रकार मानणाऱ्या प्रेक्षकवर्गाला रोहित शेट्टीने ‘गोलमाल’, ‘सिंघम’, ‘बोलबच्चन’, ‘चेन्नई एक्स्प्रेस’ या चित्रपटांमधून अ‍ॅक्शन आणि विनोद यांची एकत्रित मेजवानी देऊ केली. प्रत्यक्ष जीवनातही रोखठोक आणि बिनधास्त असलेला रोहित ‘खतरों के खिलाडी- डर का ब्लॉकबस्टर’ या ‘कलर्स’ वाहिनीवरील शोमधून टीव्हीवर परतत आहे. टीव्हीवरील लोकप्रिय कलाकारांकडून विविध प्रकारचे साहसी स्टंट करवून त्यांच्या शारीरिक आणि मानसिक क्षमतेची चाचणी घेणाऱ्या या शोमध्ये तो सूत्रसंचालकाच्या भूमिकेत दिसणार आहे. रोहितचे अ‍ॅक्शनपटांवरील प्रेम सर्वश्रुत आहे. यानिमित्ताने चित्रपट असो किंवा टीव्हीवरचा शो अ‍ॅक्शन स्टंट करणे हे सोपे नसते, त्यामुळे प्रेक्षकांनी अ‍ॅक्शन स्टंट्सकडे आणि स्टंटमनच्या कामाकडे गंभीरतेने पाहण्याची गरज त्याने बोलून दाखवली.
   एरवी पडद्यामागे राहणाऱ्या दिग्दर्शक रोहितचे खरे स्वरूप शोच्या माध्यमातून प्रेक्षकांसमोर येते. एखाद्या परीक्षकाप्रमाणे समोरच्या स्पर्धकावर डाफरण्यापेक्षा त्यांच्याशी मित्राप्रमाणे संवाद साधण्याची, गरज पडल्यास त्यांना मार्गदर्शन करण्याची त्याची वृत्ती मागच्या पर्वामध्ये प्रेक्षकांना भावली होती. त्यामुळे शोच्या नव्या पर्वाची ते आतुरतेने वाट पाहत होते. रोहितही या पर्वाबद्दल कमालीचा उत्सुक होता. अर्थात यामागचे कारण विचारल्यावर, यंदाच्या पर्वामध्ये आमचा कोणताही अ‍ॅक्शन स्टंट वाया गेला नसल्याचे समाधान असल्याचे तो सांगतो.
विनोद आणि अ‍ॅक्शन या दोन्ही प्रकारांवर रोहितचे सारखेच प्रेम आहे. विनोदाच्या बाबतीत तो उत्स्फूर्त विनोदनिर्मितीला प्राधान्य देतो. जर सीन वाचून आपल्याला हसू येत असेल, तर प्रेक्षकाला हसू येणारच, हे तो आत्मविश्वासाने सांगतो. पण अ‍ॅक्शनचा विषय निघताच तो किंचित जास्त भावनिक होतो, ते स्टंटमनसाठी. ‘माझ्या चित्रपटांमध्ये लोकांना गाडय़ा उडताना पाहून ‘याच्या चित्रपटांमध्ये केवळ गाडय़ा उडत असतात,’ असे बोलले जाते, पण प्रेक्षकांनी लक्षात घेतलं पाहिजे प्रत्येक गाडीत स्टंटमन बसलेला असतो, जो केवळ तुमच्या मनोरंजनासाठी स्वत:चा जीव धोक्यात घालत असतो,’ हे तो स्पष्टपणे सांगतो. रोहितला अ‍ॅक्शन या प्रकाराचे बाळकडू त्याच्या वडिलांकडून मिळाले आहे. त्याचे वडील मधू बलवंत शेट्टी सत्तरीच्या दशकातील बॉलीवूडमधील नावाजलेले स्टंट डायरेक्टर आणि खलनायक होते. त्यांच्याकडून मिळालेला हा वारसा रोहितने उत्तमरीत्या पुढे चालविला. चित्रपटांमधील अ‍ॅक्शन स्टंट्सबद्दल बोलत असतो, तेव्हा हे स्टंट्स तयार करताना त्याने केलेली मेहनत त्याच्या शब्दांमधून व्यक्त होत असते. चित्रपटांमध्ये उडणाऱ्या गाडय़ा या नेहमीच्या गाडय़ा नसतात, त्यांचे इंजिन, यंत्रप्रणाली सर्व वेगळे असते. त्यात पेट्रोल किती असायला हवे, किती आग लागणे गरजेचे आहे याचाही बारकाईने अभ्यास होत असल्याचे तो सांगतो. अर्थात हे सांगताना त्याच्या डोळ्यांत दिसणारी चमक, त्याने या सर्वाचा किती बारकाईने अभ्यास केला आहे हे सांगून जाते.
   त्यामुळेच कदाचित या शोच्या मागच्या पर्वात काही स्टंट पूर्ण न झाल्यामुळे तो नाराज झाला होता. ‘प्रेक्षकांना केवळ मुख्य शो दिसतो, पण शो चित्रित करण्याच्याही आधी तब्बल तीन महिने मी किंवा माझे सहकारी प्रत्येक स्टंट बारकाईने तयार करीत असतो. त्या स्टंटमधील प्रत्येक शक्यता तपासून पाहिली जाते. कित्येकदा तर एखादा स्टंट तयार करायला आम्हाला संपूर्ण महिना द्यावा लागतो. मगच तो स्पर्धकाला करायला सांगितला जातो,’ असे सांगताना इतकी मेहनत घेतल्यावर जर काही कारणाने तो स्टंट पूर्ण झाला नाही, तर त्याला होणारे दु:ख साहजिक असल्याचे समोरच्यालाही पटते. अ‍ॅक्शन स्टंट म्हटले की, जिवावर उदार होणे आलेच, पण कोणताही स्टंट तयार करताना त्याच्या परिणामांची आणि त्यावरील उपायांची पूर्ण तयारी करीत असल्याचे तो सांगतो. ‘अपघात होईलच, हा आमचा पहिला विचार असतो, मग तो होऊ नये म्हणून काय करता येईल, हे आम्ही पाहतो,’ असे सांगताना स्टंट करणाऱ्या स्टंटमनची किंवा अभिनेत्याची सुरक्षितता ही मुख्य बाब असल्याचे तो सांगतो.
सध्या तो शाहरुख खानसोबतच्या त्याच्या आगामी चित्रपटाच्या तयारीत गुंतला आहे, पण त्याबद्दल लवकरच घोषणा करणार असल्याचे तो सांगतो. त्यासोबत पुढील वर्षी अजय देवगणसोबत ‘सिंघम’मधून परतण्याचा त्याचा विचार आहे. ‘गोलमाल’च्या चौथ्या भागाची आपल्यालाही उत्सुकता आहे, पण योग्य कथेच्या शोधत असल्याचे तो सांगतो. थोडक्यात सांगायचे तर या दोन वर्षांमध्ये रोहित शेट्टीच्या चित्रपटांचा आणि त्याच्या अ‍ॅक्शन स्टंट्सचा धडाका पाहायला मिळणार हे नक्की.  
माझ्या चित्रपटांमध्ये केवळ गाडय़ा उडत असतात, असे बोलले जाते; पण प्रेक्षकांनी लक्षात घेतलं पाहिजे प्रत्येक गाडीत स्टंटमन बसलेला असतो, जो केवळ तुमच्या मनोरंजनासाठी स्वत:चा जीव धोक्यात घालत असतो. चित्रपटांमध्ये उडणाऱ्या गाडय़ा या नेहमीच्या गाडय़ा नसतात, त्यांचे इंजिन, यंत्रप्रणाली सर्व वेगळे असते. त्यात पेट्रोल किती असायला हवे, किती आग लागणे गरजेचे आहे याचाही बारकाईने अभ्यास होत असतो. अ‍ॅक्शन स्टंट म्हटले की, जिवावर उदार होणे आलेच, पण कोणताही स्टंट तयार करताना त्याच्या परिणामांची आणि त्यावरील उपायांची पूर्ण तयारी केली जाते. अपघात होईलच, हा आमचा पहिला विचार असतो, मग तो होऊ नये म्हणून काय करता येईल, हे आम्ही पाहतो. कारण स्टंट करणाऱ्या स्टंटमनची किंवा अभिनेत्याची सुरक्षितता सर्वात महत्वाची असते.. – रोहित शेट्टी

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - February 1, 2015 at 8:47 am

Categories: Filmy, Marathi   Tags: ,

My name is abu salem – Book

बॉलीवूडच्या डॉनची कर्मकहाणी

अभिनेता संजय दत्त याच्यासोबतची सालेमची मैत्री यावर या पुस्तकात एक प्रकरणच आहे. संजय आणि सालेम यांच्या ‘मैत्री’चे तपशील मांडताना आजवर उजेडात न आलेले काही किस्सेही यानिमित्ताने लेखकाने उघड केले आहेत.

एखाद्या व्यक्तीचं चरित्र रेखाटायचं किंवा तिची गोष्ट सांगायची म्हटलं की, त्याची चांगली किंवा वाईट बाजू धरून लिखाण करावंच लागतं. कारण त्यातूनच त्याचा/तिचा चेहरा वाचकांसमोर उभा राहत असतो. व्यक्तिरेखा रुजवण्यासाठी तशी बाजू घेऊन लिहिणं ही त्याची गरजही असते. पण अशा कहाणीला एकतर्फीपणा येऊन बऱ्याचदा लेखकाच्या पुस्तक लिहिण्याच्या मानसिकतेबद्दलही प्रश्न उपस्थित होण्याची शक्यता असते. अर्थात एखाद्याला नायक किंवा खलनायक न ठरवता त्याच्या आयुष्याचे सापेक्ष चित्रण असलेली पुस्तकेही अनेक आहेत. एस. हुसेन झैदी यांचे ‘माय नेम इज अबू सालेम’ हे या दुसऱ्या प्रकारात मोडणारे पुस्तक आहे. कुख्यात माफिया अबू सालेमचा उत्तर प्रदेशातून रोजगारासाठी मुंबईत आलेला तरुण ते अनेकांच्या मनात धडकी भरवणारा अंडरवर्ल्ड डॉन असा प्रवास मांडणारं हे पुस्तक सालेमचं पूर्ण चरित्र मांडतं. पण हे करताना झैदी यांनी कुठेही एकतर्फीपणा येऊ दिलेला नाही, हेच या पुस्तकाचं मुख्य वैशिष्टय़ म्हणावं लागेल.
करीम लाला, वरदराजन मुदलियार, हाजी मस्तान, दाऊद इब्राहिम, अमर नाईक, अरुण गवळी आणि छोटा राजन या माफियांच्या टोळ्यांनी एके काळी मुंबईच्या गुन्हेगारी जगतावर राज्य केलं. लाला, वरदराजन आणि मस्तान यांच्या गुंडगिरीचा काळ पूर्णपणे वेगळा होता. मुंबईच्या बंदरात उतरणाऱ्या सामानाची तस्करी, मटके-जुगार यांचे अड्डे, दारूच्या भट्टय़ा इथपर्यंतच माफियांचं तेव्हा अस्तित्व असायचं. दाऊद, अमर नाईक, गवळी आणि छोटा राजन हे मुंबईच्या मुशीतच लहानाचे मोठे झाले आणि नंतर या शहरालाच त्यांनी आपल्या कारवायांची कर्मभूमी बनवलं. बिल्डर-व्यापाऱ्यांकडून खंडणी जमवणं, सुपाऱ्या घेऊन हत्या करणं, हप्ते गोळा करणं, अमली पदार्थाची तस्करी यामधून या माफियांनी आपला जम बसवला. मुंबईला ‘स्वप्ननगरी’ बनवणाऱ्या हिंदी चित्रपटसृष्टीशी संबंधित गुन्हेगारीशीही या माफियांचा संबंध असायचाच. पण चित्रपट जगताच्या मनात सर्वात मोठी दहशत निर्माण केली ती अबू सालेमनेच. ख्यातनाम निर्माते गुलशन कुमार यांचे हत्याकांड, शाहरुख खानपासून सुभाष घईपर्यंत अनेक दिग्गजांना ‘लक्ष्य’ करण्याचा त्याचा प्रयत्न, बॉलीवूडमधील अनेक अभिनेत्रींशी जवळीक आणि मोनिका बेदीचे प्रेमसंबंध अशा अनेक कारणांमुळे सालेमची माफिया कारकीर्द चित्रपटसृष्टीच्या अवतीभवती खेळत राहिली. त्यामुळे आजही त्याच्याकडे ‘बॉलीवूडचा डॉन’ असंच पाहिलं जातं.
सालेमची ही संपूर्ण कर्मकहाणी झैदी यांनी अतिशय बारकाईने ‘माय नेम इज अबू सालेम’ पुस्तकातून मांडली आहे. ‘सालेमबद्दल मला कमालीची चीड आहे. त्याचाही माझ्यावर राग असल्याचं अनेकदा समजलं. पण हे पुस्तक लिहिताना तो राग किंवा तेढ मी बाजूला ठेवली,’ असं प्रस्तावनेत म्हणणारे झैदी यांनी हे वचन संपूर्ण पुस्तकात तंतोतंत पाळलं आहे. पण हे करत असतानाही सालेमचा वाचकांना अपेक्षित असलेला खलनायकी चेहरा त्यांनी अचूकपणे समोर आणला आहे. समाजाकडून मिळालेल्या वाईट वागणुकीमुळेच आपण गुंडगिरीत आलो. गुन्हेगारी जगतात असलो तरी आपण गरिबांच्या भल्याचीच कामे करतो. आपलं काहीही चुकलं नाही, असं प्रत्येक गुंडाला वाटत असतं. सालेमही त्याला अपवाद नाही. ‘आपण सलमान खानपेक्षाही चांगले दिसतो,’ अशी त्याची दृढ धारणा होती. गुंड असूनही ‘अपटूडेट’ दिसणाऱ्या सालेमची सुरुवातीच्या काळात बॉलीवूडमधील अनेकांशी मैत्री झाली. लहानपणापासून सिनेमाजगताबद्दलचं आकर्षण हे त्याचं मुख्य कारण होतं. पण नंतर या मैत्रीचा वापर करून सालेमने चित्रपटसृष्टीतून बक्कळ पैसा कमवण्यास सुरुवात केली. बॉलीवूडमधील एक अभिनेत्री चित्रपट दिग्दर्शक, निर्माते यांच्या आर्थिक स्थितीवर लक्ष ठेवून असायची. त्यानुसार सालेम व त्याचे गुंड या दिग्दर्शक/निर्मात्यांना धमक्या देऊन खंडणी उकळायचे. अशा अनेक छोटय़ा छोटय़ा पण महत्त्वाच्या गोष्टी झैदी यांनी पुस्तकातून मांडल्या आहेत. अभिनेता संजय दत्त याच्यासोबतची सालेमची मैत्री यावर पुस्तकात एक प्रकरणच आहे. संजय आणि सालेम यांच्या ‘मैत्री’चे तपशील मांडताना आजवर उजेडात न आलेले काही किस्सेही यानिमित्ताने झैदी यांनी उघड केले आहेत. मोनिका बेदी हे सालेमच्या आयुष्यातले मोठे प्रकरण होते. मोनिका बेदीचा हिंदी चित्रपटसृष्टीतील प्रवेश, मुकेश दुग्गल या अंडरवर्ल्डशी जवळीक असलेल्या दिग्दर्शकाचा तिच्यावरील वरदहस्त, तिचे बॉक्स ऑफिसवर ढासळते चित्रपट यावर एक अख्खे प्रकरण पुस्तकात आहे. मोनिकाच्या या अपयशाच्या काळात तिची सालेमशी ओळख झाली. त्या वेळी सालेमने आपले नाव ‘अर्सलन अली’ असे सांगितले होते, असे मोनिकाचे म्हणणे आहे. पण सालेमचा तिच्या आयुष्यात प्रवेश झाल्यानंतर या दोघांच्या नशिबाला कलाटणी मिळाली. सालेमच्या ‘विनंती’मुळे अनेक चित्रपट निर्मात्यांनी मोनिकाला आपल्या चित्रपटांत भूमिका दिल्याचे काही किस्से लेखकाने मांडले आहेत. सालेमच्या भीतीने दिग्दर्शक राजीव राय यांनी चित्रपटसृष्टीतूनच कसा काढता पाय घेतला, याचेही वर्णन करण्यात आले आहे. ‘जोडी नंबर वन’ या चित्रपटात मोनिकाचा नायक असलेल्या संजय दत्तला चित्रपटाच्या प्रसंगादरम्यानही तिला घट्ट न पकडण्याचा इशारा कसा मिळाला होता, याचाही तपशील झैदी यांनी दिला आहे. मोनिका या विषयावर पुस्तकात चार प्रकरणे आहेत, हे विशेष! सालेमला स्त्रियांबद्दल असणारे आकर्षण, समिरा जुमानी हिच्यासोबतचा प्रेमविवाह, त्याआधी घरच्यांनी बळजबरीने गावातील मुलीशी करून दिलेले लग्न, बॉलीवूडमधील अनेक अभिनेत्रींशी असलेले संबंध याचा पुस्तकात वेळोवेळी उल्लेख आला आहे.
उत्तर प्रदेशातून मुंबईत आल्यानंतर सालेमने आपल्या भावाच्या दुकानात काम करायला सुरुवात केली. तेथे त्याची ओळख दाऊदचा भाऊ अनिस याच्या एका सहकाऱ्याशी झाली. तेथूनच सालेमचा ‘डी’ कंपनीत प्रवेश झाला. खंडणी, धमक्या, हत्या, हल्ले अशा कारवायांतून ‘डी’ कंपनीला भरपूर कमाई करून देत अल्पावधीतच सालेमने अनिस आणि दाऊदचा विश्वास संपादन केला. १९९३च्या बॉम्बस्फोट मालिकेतही त्याचा सहभाग होताच. कालांतराने त्याने अनिसशी फारकत घेतली आणि स्वत:ची टोळी चालवण्यास सुरुवात केली. हा सर्व काळ ‘माय नेम इज अबू सालेम’मध्ये आला आहेच; पण त्याचबरोबर सालेमची पोर्तुगालमधील अटक, भारतात प्रत्यार्पण, मुंबईतील आर्थर रोड कारागृहातील त्याचा मुक्काम, तळोजा कारागृहात त्याच्यावर झालेला हल्ला या घटनांचाही अतिशय सखोल तपशील झैदी यांनी पुरवला आहे. अबू सालेम सध्या तुरुंगात असून त्याच्यावर खटल्यांची सुनावणी न्यायालयात सुरू आहे. त्यामुळे हे पुस्तक कोणत्याही शेवटाविना संपते. मात्र, सालेमचे भवितव्य काय असेल, याचाही अंदाज झैदी आपल्या लिखाणातून देतात. पुस्तकाच्या कामासाठीच न्यायालयाच्या मधल्या सुटीत एकदा झैदी यांनी सालेमची भेट घेतली. तेव्हा आपण तुरुंगातून सुटून राजकारणात प्रवेश करू, असे सालेमने त्यांना म्हटले. ‘आझमगढमध्ये मी कोणत्याही पक्षाच्या तिकिटावर उभा राहिलो, तरी निवडून येईन,’ हे सालेमचे वाक्य आपल्या देशातील राजकीय व्यवस्थेच्या अवस्थेवर भाष्य करणारे आहे. ‘माय नेम इज अबू सालेम’ हे अबू सालेम याच्या जन्मापासून ते आतापर्यंतच्या आयुष्याची गोष्ट आहे. झैदी यांनी याआधी ‘डोंगरी टू दुबई’ आणि ‘भायखला टू बँकॉक’ अशी मुंबईतील अंडरवर्ल्डवर दोन पुस्तके लिहिली आहेत. त्या पुस्तकांमध्ये दाऊद, गवळी, अमर नाईक, छोटा राजन यांची एकत्रित कहाणी होती. मात्र, ‘माय नेम इज अबू सालेम’ हे केवळ नि केवळ सालेमची कर्मकहाणी आहे. यात अनेक तपशील, माहिती, गौप्यस्फोट आहेत. मात्र, झैदी यांनी त्याची मांडणी गोष्टरूपाने केल्यामुळे पुस्तकाची रंजकता अधिक वाढते.
‘अंडरवर्ल्ड’ला मुंबईच्या इतिहासात महत्त्वाचे स्थान आहे. ६० ते ९० या दशकांतील मुंबईच्या प्रवासाचे वर्णन अंडरवर्ल्डच्या उल्लेखाशिवाय पुढे सरकणारच नाही. त्यामुळे हा इतिहास आपल्याला नक्की माहिती हवा. आता तो अधिक रंजकपणे वाचावा, असे वाटत असेल तर झैदी यांच्या आधीच्या दोन पुस्तकांप्रमाणे ‘माय नेम इज अबू सालेम’ हे पुस्तक एक चांगले उत्तर ठरू शकेल.
माय नेम इज अबू सालेम
एस. हुसेन झैदी ‘पेंग्विन बुक्स इंडिया
किंमत २९९ रुपये ‘पृष्ठे २४८

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - January 31, 2015 at 5:00 pm

Categories: Marathi   Tags: ,

rokda how baniyas do business by Nikhil Inamdar

आधुनिक अ’बनिया’ व्यापारगाथा

या पुस्तकातील सहा बनिया नायकांनी  धंदा-व्यवसायात नाव कमावणे नवलाईचे ते काय, असा साहजिकच प्रश्न पुढे येतो. वास्तविक या मंडळींनी त्यांच्याशी निगडित  पूर्वापार विशेषाला नाकारत नवीन मार्ग चोखाळताना केलेला प्रवास हा अतुलनीय आणि सामान्यांसाठी खूपच प्रेरणादायी आहे. त्यांना बनिया संबोधून एका चौकटीत बंदिस्त करणे हा लेखक-प्रकाशकांकडून त्यांच्यावर झालेला अन्यायच आहे.

पसा कमावणे ही क्रिया झाली, पण नफा म्हणजे रोकडा बनविणे हे एक कसब आहे. हे कसब मारवडय़ांच्या रक्तातच असते असे बोलले जाते. त्यांचे कर्म अर्थात ते जीवितासाठी करीत असणारा धंदा-व्यवसाय हीच आपल्याकडे पूर्वापार त्यांच्या जात-पंथांची ओळख बनली आहे. व्यापार, सावकारी करणारी जमात म्हणजे मारवाडीच अशी आपली लगेच धारणा बनते. वास्तविक मारवाडी, बनिया ही जातिवाचक नामे आहेत, पण आज आपल्या नकळत रुळलेली ती त्यांची कर्म विशेषणे बनली आहेत. भारताचे हे पूर्वापार वास्तव आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगातही ते कमी-अधिक प्रमाणात टिकून आहे, असा ”रोकडा – हाऊ बनियाज् डू बिझनेस” हे निखिल इनामदारलिखित पुस्तक भासवू पाहते. शोभा बोंद्रे यांच्या ”धंदा – हाऊ गुजरातीज् डू बिझनेस” या रँडम हाऊस इंडियाने दीडेक वर्षांपूर्वी प्रकाशित केलेल्या मालिकेतील हे दुसरे पुस्तक आहे. पण त्या पुस्तकाप्रमाणे प्रस्तुत ‘रोकडा’तून मारवाडय़ांचे जन्मजात उद्यमी कसब, पिढीजात वारशाचे योगदान, व्यवसायविस्तार ते वित्त अशा आव्हानांप्रसंगी नवउद्योजकाला मारवाडी-माहेश्वरी समाजाचे एक मजबूत नेटवर्क कसे कामी येते वगरे पुस्तकाच्या शीर्षकानुरूप वाचकांच्या तयार होणाऱ्या अपेक्षा पूर्ण होताना दिसत नाहीत.
तरी ‘रोकडा’ हे देशातील पाच अनोख्या उद्यम यशोगाथा सादर करते असे निश्चितच म्हणावे लागेल. सामोरी आलेली आव्हाने, प्रतिकूलतेलाच सामथ्र्य बनवून सफलतेची एक एक पायरी चढत अजोड नाव कमावलेले सहा उद्योजक या पुस्तकाचे नायक आहेत. त्यात ‘इमामी’चे जनक राधेश्याम (अगरवाल आणि गोएंका) जोडगोळी आहे; मुंबईला शांघाय-सिंगापूर बनविण्याच्या स्वप्नचित्रातील एक महत्त्वाची रंगरेषा बनलेली ‘मेरू कॅब’ ही फ्लीट टॅक्सी सेवा साकारणारे नीरज गुप्ता आहेत; राजस्थानच्या कोटा शहराला देशाच्या शैक्षणिक नकाशावर मानाचे स्थान मिळवून देणारे बन्सल क्लासेसचे विनोद कुमार बन्सल यांचा परिचयही हे पुस्तक आपल्याला करून देते. तर इनमीन तीन-चार ठिकाणांपुरते सीमित असलेल्या शहरीकरणाच्या काळात आधुनिक स्वच्छता उपकरणाची कास धरणारे िहदवेअरचे निर्माते आर. के. सोमाणी आणि अल्पावधीत उद्योगजगतात कोलाहल निर्माण करेल असा आधुनिक माहिती-तंत्रज्ञानाधारित ई-पेठेचा दबदबा निर्माण करणारे ‘स्नॅपडील’चे सहसंस्थापक रोहित बन्सल हे या गाथेतील नायक बनून आपल्यासमोर येतात. या सर्व मंडळींना एका माळेत गुंफणारे वैशिष्टय़ पुस्तकाचे शीर्षक सुचविते, त्याप्रमाणे ते सारे बनिया आहेत.
या सर्व मंडळींनी त्यांच्या त्यांच्या काळाच्या पुढचा, तोवर अकल्पित असलेला विचार केला आणि त्यावर उद्योग उभारण्याची कडवी जिद्द दाखविली. हाच खरे तर या प्रत्येकातील विशेष गुण त्यांना एका पंक्तीत सामावून घेणारा आहे. तसे पाहता आज भारताच्या उद्योगपटलावरील जी बडी नावे चटकन तोंडावर येतात, त्यातील बहुतांश बनियाच निघतील. आज हरएक उद्योगक्षेत्रात त्यांचा वावर फैलावला आहे आणि केवळ मध्य व उत्तर भारतच नव्हे तर आसेतुहिमाचल अगदी देशाच्या दक्षिणी टोकापर्यंत त्यांच्या व्यवसायकक्षा रुंदावल्या आहेत. या पुस्तकातील सहा बनिया नायकांनी म्हणूनच धंदा-व्यवसायात नाव कमावणे नवलाईचे ते काय, असा साहजिकच प्रश्न पुढे येतो. वास्तविक या मंडळींनी त्यांच्याशी निगडित या पूर्वापार विशेषाला नाकारत नवीन मार्ग चोखाळणारा केलेला प्रवास हा अतुलनीय आणि सामान्यांसाठी खूपच प्रेरणादायी आहे, त्यांना बनिया संबोधून एका चौकटीत बंदिस्त करणे हा लेखक-प्रकाशकांकडून त्यांच्यावर झालेला अन्यायच आहे.
काही तरी हटके करण्याच्या ध्यासातून यशस्वी उद्योगाचा वटवृक्ष कसा फुलतो असा बराच ऐवज पुस्तकातील पाचही गाथांमधून समोर येतो. मुंबईतील काळ्या-पिवळ्या टॅक्सीची जागा जवळपास तेवढेच भाडे असणाऱ्या पण वातानुकूलित मोटारी घेऊ शकतील, अशी कल्पनाही जेव्हा कुणी केली नव्हती तेव्हा मेरू कॅबचा जन्म झाला. ज्या देशात रुपेरी पडद्यावरील नायक-नायिकांसारख्या रंगरूपाचे अनुकरण करीत पिढीच्या पिढी वाढत असताना, तेथे कोल्ड क्रीम, व्हॅनििशग क्रीम, टाल्कम पावडरसारखी सौंदर्यवर्धक उत्पादने विदेशातून आयात व्हावीत आणि त्यावरील प्रचंड १५० टक्के करभारामुळे ग्राहकांना ती दीड-दोन पट महागाने खरेदी करावी लागावीत हे अजबच होते. राधेश्याम अगरवाल आणि राधेश्याम गोएंका यांनी यात दडलेली सुप्त संधी हेरली आणि इमामीचा थाट साकारला. स्नॅपडीलचे बन्सल यांनी त्यांचे पूर्वज करीत आलेल्या दुकानदारी, किराणा व्यापाराची पारंपरिक घडीच विस्कटून टाकणाऱ्या ई-व्यापाराचा चंग बांधला आणि तो अल्पकाळात दणदणीत यशस्वीही करून दाखविला. पेशाने इंजिनीअर असलेले व्ही के बन्सल असाध्य स्नायू विकाराने नाइलाजाने व्हीलचेअरवर खिळवले गेले आणि देशाला यंत्रगती देणाऱ्या आयआयटीयन्स घडविणाऱ्या बन्सल क्लासेस नामक कारखान्याचा जन्म झाला.
कोणताही धंदा म्हटले की भांडवल हे महत्त्वाचेच. पशांच्या पाठबळानेच यशस्वी उद्योग उभारता येतो हा एक गरसमज असल्याचे लेखक जाणीवपूर्वक भासविण्याचा प्रयत्न करतात. ‘रोकडा’चे सर्व सहा नायक हे व्यापारी कुटुंबाची पाश्र्वभूमी असलेले आहेत. तरी प्रारंभिक उमेदीच्या काळात प्रत्येकाला पशाच्या अभावाने ग्रासले असे दाखविणाऱ्या प्रत्येकाच्या आयुष्यातील घटनांची लेखकाने खास वर्णने केली आहेत. राधेश्याम जोडगोळीला केमको केमिकल्स (जिचे पुढे इमामी नामांतर झाले.) स्थापनेच्या प्रसंगी गोएंका यांच्या वडिलांनी २० हजारांचे बीज भांडवल पुरवले. पुढे कंपनीवरील आíथक मळभ दूर करण्यासाठी आणखी एक लाखाची मदत सढळ हस्ते दिली. साठीच्या दशकात २० हजार आणि एक लाख या रकमा कमी निश्चितच नव्हत्या. अगदी याच काळात अवघे १५ हजार रुपये गाठीशी असणाऱ्या धीरूभाईंनी दुनिया मुठ्ठी में करण्याइतपत महत्त्वाकांक्षेची पायाभरणी करणारी मजल मारली होती, याचे लेखकाला विस्मरण झालेले दिसते. मेरू कॅब काय किंवा स्नॅपडील काय पशाची ददात कुणालाही नव्हती. दोहोंना खासगी व साहस भांडवलाचे मिळालेले पाठबळ पाहता, त्यांच्या प्रवर्तकाच्या यशापेक्षा या नव्या भांडवली स्रोतांची यशसिद्धी मोठी ठरते. उद्योग आपला, पसा दुसऱ्याचा –  साहस भांडवल किंवा प्रायव्हेट इक्विटीच्या या संकल्पनेच्या भारताच्या उद्योगक्षेत्रात फलद्रूप रुजुवातीची ही दोन प्रमुख उदाहरणे नक्कीच म्हणता येतील.
पुस्तकाचे शीर्षक सुचवते त्याप्रमाणे लेखकाने उद्यमपट सादर केलेल्या सहांपकी कोणीही त्यांच्या यशोगाथेत जातिप्रधान मूल्यांनी बजावलेल्या भूमिकेबद्दल बोलताना दिसत नाही. प्रतिकूलतेवर मात, अभावग्रस्तता हाच जगाच्या पाठीवर दिसणारा उद्योगधंद्याच्या सफल उभारणीचा परिपाठ या प्रत्येकाबाबतीत दिसून येतो. म्हणूनच शीर्षक काहीही सुचवीत असले तरी या कथांकडे बनियांच्याच पण जन्मजाताच्या बंधांना झुगारणाऱ्या अ’बनिया’ व्यापारगाथा म्हणूनच पाहिले पाहिजे.
                 
‘रोकडा – हाऊ बनियाज् डू बिझनेस’
ले. निखिल इनामदार
प्रकाशक- रँडम हाऊस इंडिया
पृ. २४०, किंमत – १९९ रुपये

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - at 4:53 pm

Categories: Marathi   Tags:

The Colonel Who Would Not Repent

बांगलादेशनिर्मिती आणि नंतर

१४ डिसेंबर १९७१ रोजी  याह्य़ाखानने लढाई थांबवण्यासाठी लेफ्ट. जन. नियाझींला निरोप पाठवला. १७ डिसेंबरला संध्याकाळी ५ वाजता रेसकोर्सवर लेफ्ट. जन. अरोरांनी हजारोंच्या साक्षीने शरणागतीच्या करारावर नियाझींची सही घेतली. भारताने मानवतेच्या दृष्टिकोनातून बांगलादेशाच्या मुक्तीसाठी लढाई केली. ती अगदी थोडक्यात, झटपट, कमीतकमी मनुष्यहानी करून केली त्याला इतिहासात तोड नाही.. प्रचंड संशोधन करून लिहिलेले हे पुस्तक अवश्य वाचावे.

१९४८च्या पाकिस्तान जनरल असेम्ब्लीत धीरेन्द्रनाथ दत्त यांनी बंगालीलाही राष्ट्रभाषेचा दर्जा मिळावा म्हणून जे उत्साहपूर्ण भाषण केले त्यामध्ये स्वतंत्र बांगलादेशाच्या मागणीची मुळे रुजलेली आहेत. धीरेन्द्रनाथांच्या ठरावाला वाटाण्याच्या अक्षता मिळाल्या. पाकिस्तान सरकारने बंगाली नववर्षदिन आणि टागोरांची जयंती साजरी करायला बंदी घातली. त्याचा परिणाम उलटाच झाला. तरुण विशेषत: विद्यार्थी ते दोन्हीही अधिक जोरात साजरी करायला लागले. बंगाली मुस्लीम स्त्रियाही कपाळावर कुंकू लावतात. टीव्हीवर बातम्या वाचणाऱ्यांनी तसे लावायला बंदी आली पण मुस्लीम स्त्रियांनी त्याचा निषेध केला. १९५२च्या भाषिक आंदोलनापासून बांगलादेशाच्या स्वातंत्र्याची चिन्हे दिसू लागली. बंगाल्यांच्या निष्ठेबद्दल पश्चिम पाकिस्तानी नेहमीच साशंक असायचे. बंगालीपणा आणि इस्लाम हे  परस्परविरोधीच असले पाहिजेत, ते एक असूच शकत नाहीत अशी दृढ कल्पना पाकिस्तान्यांची होती. लेखकाच्या मते तशी समजूत भारतातही आहे.
फाळणीच्या वेळचा मुख्यमंत्री सुरहावर्दी होता. ४६ सालच्या दंगलींना भारतात त्याला जबाबदार धरतात तर बांगलादेशात सुरहावर्दी हिरो आहे आणि शेख मुजिबुर रहमान त्याचा शिष्य आणि उजवा हात होता. त्या वेळेस त्याने पाकिस्तानचा झेंडा उभारला होता.  १९६८-६९ मध्ये ‘आगरताला षड्यंत्र’ म्हणून ओळखलेल्या खटल्यात मुजिबुर रहमान आणि अवामी लीगच्या कार्यकर्त्यांना आरोपी केले होते. एका आरोपीला पाकिस्तानी सुरक्षा रक्षकाने गोळ्या घालून ठार मारले त्यानंतर दंगल होऊन अनेक कागदपत्रे जाळली गेली. सरकारने खटला काढून घेतला. मुजिब सुटल्यावर त्याला लोकांनी ‘बंगबंधू’ म्हणून डोक्यावर घेतला. आता पूर्व पाकिस्तानचा तो र्सवकष नेता झाला. तिकडे आयुबखान पदच्युत होऊन याह्य़ाखान हुकूमशहा बनला. १९७० मध्ये निवडणुका तोंडावर आल्या. कुस्तीच्या जंगी मदानात दोन पलवान आमनेसामने उभे राहिले.
पूर्व पाकिस्तानातील ताग, चहा वगरे निर्यात करून पाकिस्तानला खूप विदेशी चलन मिळे पण आयात मात्र पश्चिमेला मिळायची. विकासाचाही जास्त वाटा पश्चिमेला मिळायचा. पूर्व पाकिस्तानी लोकांच्या लवकरच लक्षात आले की, त्यांची आíथक पिळवणूक होत आहे. त्याचा परिणाम निवडणुकीत दिसून आला. पूर्व पाकिस्तानच्या १६२ पकी १६० जागा  आवामी लीगने जिंकल्या. ३०० सभासदांच्या राष्ट्रीय असेम्ब्लीत मुजिबला स्पष्ट बहुमत मिळाले. तरीही झुल्फिकार ली भुट्टोशी संगनमत करून याह्य़ाखानाने मुजिबला सरकार स्थापनेसाठी बोलावले नाही. ७ मार्चला ढाक्याच्या रेसकोर्सवर अतिविशाल समुदायासमोर केलेल्या जहाल आणि प्रभावी भाषणात मुजिबने फक्त स्वतंत्र बांगलादेशाची घोषणा करणे बाकी ठेवले. त्याने बंगालीशिवाय इतर भाषिकांना आणि िहदूंना  सुरक्षेची हमी दिली. स्वत: स्वातंत्र्याची घोषणा न करता पुढचे पाऊल सरकारने उचलण्यासाठी तो थांबला. पण ते पाऊल केवढे दुष्परिणाम करेल याची कल्पना त्याला आली नाही.  
याह्य़ाखानाने पूर्व पाकिस्तानचा गव्हर्नर बदलून टिकाखानला पाठवले. पूर्व पकिस्तानच्या न्यायमूर्तीनी त्याला शपथ द्यायला सपशेल नकार दिला. २५ मार्चच्या मध्यरात्रीपासून टिकाखानच्या सन्याने पुढील ८-९ महिने जो नरसंहार चालवला त्याच हृदयद्रावक वर्णन लेखकाने खूप संशोधन करून लिहिले आहे. मुजिबला अटक करून पश्चिम पाकिस्तानात पाठवून देण्यात आले. मेजर झिया उर रहमानने मुजिबच्या वतीने पूर्ण स्वातंत्र्याची घोषणा २७ मार्चला गुप्त रेडिओ केंद्रावरून केली. ब्लड नावाच्या अमेरिकेच्या ढाक्यातील राजदूताने पाठवलेल्या तारांवरून निक्सन, किसिंजर आणि याह्य़ा यांनी कशी कूटनीती खेळली याचेही वर्णन आले आहे.
बंगाली निर्वासित चुकनगर नावाच्या गावात जमून तिथून चालत सरहद्द ओलांडून भारतात येत असत. एक दिवस दोन ट्रक भरून सनिक तिथे आले आणि बेछूट गोळीबार करून दहा हजारांवर स्त्री-पुरुषांना मारून गेले. शर्मिला बोसने  लिहिलेल्या ‘डेड रेकिनग’  या पुस्तकात चुकनगर नरसंहाराबद्दल आक्षेप घेऊन ती संख्या एक हजाराच्या आत असली पाहिजे. दोन ट्रकमध्ये किती सनिक, त्यांच्या एकूण गोळ्या किती, किती गोळ्या माणसांना प्रत्यक्ष लक्ष्य करतील आणि त्यातल्या कितींचे प्राण जातील याचे गणित करून दाखवायचा प्रयत्न केला आहे. पण ज्या वेळी बंगाल्यांनी बिहारींना मारले त्या वेळी कुठलाही आक्षेप अथवा संशय न घेता ती मृतांची संख्या स्वीकारते. लेखकाच्या मते शर्मिला बोसचे लेखन पाकिस्तानधार्जणिे आहे आणि कसेही पहिले तरी मानवतेविरुद्ध पाकिस्तानचा तो एक भयंकर गुन्हा होता यात शंका नाही.          
 पूर्व पाकिस्तानात सन्य घुसवण्याचा निर्णय घेणे भारताला फार कठीण होत. पश्चिम बंगाल आणि पूर्व पाकिस्तान एक होऊन एका अखंड स्वतंत्र बंगालची मागणी करतील अशी शक्यताही नाकारता येत नव्हती. १९६३ पर्यंत भारतीय घटनेने तशी मुभा राज्यांना दिलीही होती. इंदिरा गांधींनी रशियाशी २० वर्षे मुदतीचा मत्री, शांती आणि सहकार्याच्या  केलेल्या करारास लेखक ‘राजकारणातला मास्टर स्ट्रोक’ म्हणतो. निक्सनने त्याला स्वत:चा वैयक्तिक अपमान समजला. मे महिन्यापासून भारताने मुक्तिवाहिनीला गनिमी  युद्धाचे शिक्षण देणे चालू केले होत. त्यांच्या कादर सिद्दिकीचा तर पाकिस्तानी सनिकांनी धसकाच घेतला होता. त्याला चे गेवारा म्हटले आहे.  प्रत्यक्ष लढाईच वर्णन त्रोटक आहे. १४ डिसेंबरला याह्य़ाखानने लढाई थांबवण्यासाठी लेफ्ट. जन. नियाझींला निरोप पाठवला. १७ डिसेंबरला संध्याकाळी ५ वाजता रेसकोर्सवर लेफ्ट. जन. अरोरांनी हजारोंच्या साक्षीने शरणागतीच्या करारावर नियाझींची सही घेतली. तिथे जाताना प्रक्षुब्ध बंगाली जमावापासून नियाझींचे रक्षण भारतीय सनिकांनी केले; नाही तर नियाझींची काही धडगत नव्हती. नियाझींची तलवार आणि पिस्तूल काढून घेतले, असे लेखकाने न्यूयॉर्क टाइम्सच्या बातमीदाराचा हवाला देऊन लिहिले आहे. पण लेफ्ट.जन. जेकबच्या २४११ील्लीि१ ं३ ऊँं’ं पुस्तकात नियाझींनी ‘माझ्याकडे तलवार नाही’ असे म्हटल्याचा उल्लेख आहे. त्यामुळे त्याच फक्त पिस्तूलच काढून घेतले.  लेखक म्हणतो भारताने मानवतेच्या दृष्टिकोनातून बांगलादेशाच्या मुक्तीसाठी लढाई केली. ती अगदी थोडक्यात, झटपट, कमीतकमी मनुष्यहानी करून केली त्याला इतिहासात तोड नाही. भारताचे सन्य पाहिजे तेव्हाच गेले आणि काम झाल्यावर लगेच बाहेर पडले. नऊ महिन्यांच्या मुक्तिसंग्रामात अनेक पाकिस्तानी सनिकांनी अनेक बंगाली स्त्रियांवर बलात्कार केले. त्यांनी ते पद्धतशीरपणे केले.
१० जानेवारी १९७१ ला मुजिब पाकिस्तानी कैदेतून मुक्त होऊन स्वतंत्र बांगलादेशास परतला. त्याचे अभूतपूर्व स्वागत झाले. देश उभारणीसाठी त्याने सोविएत पद्धतीची अर्थनीती स्वीकारून राष्ट्रीयीकरण सुरू केले. तागाची निर्यात क्युबाला केली त्याबरोबर अमेरिकेकडून येणारी अन्नधान्य मदत बंद झाली. नित्य लागणाऱ्या वस्तूंचा बाजारात तुडवडा भासू लागला. पण त्यानेच स्थापन केलेल्या ‘जातीय राखी वाहिनी’च्या कार्यकर्त्यांना त्या काळ्या बाजारात मिळू लागल्या. त्याच्या अवामी लीगचे नेते तस्करी, चोरटय़ा व्यापारात गुंतले होते. मुजिबची  विश्वासार्हता झपाटय़ाने कमी होऊ लागली. स्वतंत्र बांगलादेशापेक्षा पाकिस्तानच बरे होते असे लोकांना वाटू लागले. त्यात भर म्हणून त्याने सगळ्या राजकीय पक्षांवर बंदी घालून फक्त त्याच्याच एका पक्षाला मान्यता दिली. ‘एक नेता एक देश, शेख मुजिब बांगलादेश’ ही घोषणा सुरू केली. मुक्तीनंतर २-३ वर्षांतच बांगलादेश एक टिनपाट हुकूमशाही दिसू लागली. या परिस्थितीमध्ये सन्यातल्या मेजर फारुख रहमान आणि इतर कनिष्ठ अधिकाऱ्यांनी कट रचला. इंदिरा गांधींनी त्याची गुप्त माहिती मुजिबला पुरवली होती. १५ ऑगस्ट १९७५च्या पहाटे मुजिबसकट सर्व कुटुंबीयांचा, पत्नी, मुलगी, १० वर्षांचा मुलगा, जावयासह सर्वाचा गोळ्या घालून खून करण्यात आला. संशयाची बाब ही की, दुसऱ्याच दिवशी पाकिस्तानने ५० हजार टन तांदळाची मदत जाहीर केली. नंतर आलेल्या खोंडकरने मारेकऱ्यांना ‘शुजरे संतान’ म्हणजे ‘सूर्यपुत्र’ असे गौरवले. पुढील एक-दोन वर्षांत बरीच उलथापालथ, अनेक राजकारण्यांची हत्या होऊन लेफ्ट. जन. झिया उर रहमान हुकूमशहा झाला.    
झियाने बांगलादेशाचे इस्लामीकरण सुरू केले. १९८१ साली मुजिबची मुलगी शेख हसीनाला पुन्हा मायदेशी येण्याची परवानगी दिली. ३० मे १९८१ ला झियाची हत्या झाली आणि त्या राजकीय/लष्करी  पोकळीत जनरल इर्शादने हस्तक्षेप सुरू केला. उपराष्ट्रपती सत्तार निवडणूक जिंकून राष्ट्राध्यक्ष झाले. पण लष्करी क्रांतीत इर्शादने त्यांना हटवून तो हकूमशहा झाला. त्याच्या राजवटीत इतकी अंदाधुंदी झाली की, १९९०मध्ये त्यालाही राजीनामा द्यावा लागला. मग झालेल्या निवडणुकीत जनरल झियाची विधवा पत्नी खालिदा आणि तिची बांगलादेश नॅशनल पार्टी विजयी झाले.  पुढील काळ खालिदा झिया आणि शेख हसीना यांनी आलटून पालटून निवडणुका जिंकल्या आणि त्या पंतप्रधान किंवा विरोधी पक्षनेत्या राहिल्या. सत्तेत आल्यावर हसीनाने मुजिबच्या मारेकऱ्यांना अटक करवून खटले भरवले. फारुख रहमानसकट पाच जणांना फाशीची शिक्षा झाली. २०१० साली म्हणजे हत्येनंतर ४० वर्षांनी त्या अमलात आल्या. लेखकाने मुलाखत घेतल्यावर लिहिले आहे ‘फारुखच्या बोलण्यात किंवा चेहऱ्यावर पश्चात्तापाची भावना अजिबात नव्हती’. आज बांगलादेश ‘इस्लाम अधिकृत धर्म असलेला सेक्युलर’ असा विचित्र देश आहे. ज्या पाकिस्तान्यांनी अत्याचार केले त्यातल्या १९५ लोकांची नावे पाकिस्तानला दिली होती, पण त्यातल्या एकावरही पाकिस्तानात खटला भरला गेला नाही याचे आपल्याला अजिबात आश्चर्य वाटत नाही.
पुस्तकात एखादा नकाशा असता तर वाचताना संदर्भासाठी उपयोगी पडला असता. पुस्तकाच्या कव्हरवर साडी नेसलेल्या पण चोळी नसलेल्या, ६ ते ७ महिने गरोदर, शून्यात भकास दृष्टी लागलेल्या स्त्रीचा फोटो वाचकाला पुस्तकातला  बराच मजकूर सांगून जातो. चार पाने भरून संदर्भग्रंथांची यादी आणि  खूप संशोधन करून लिहिलेले हे पुस्तक अवश्य वाचावे.                
    
द कर्नल हू वूड नॉट रीपेंट द बांगलादेश वॉर अ‍ॅण्ड इट्स अनक्वाएट लेगसी
ले. सलिल त्रिपाठी
प्र. अलेफ बुक कं.
पृ. ३८२, किंमत रु. ५९५

Be the first to comment - What do you think?  Posted by admin - at 4:48 pm

Categories: Marathi   Tags:

Next Page »

© 2010 PupuTupu.in